Karmienie niemowlęcia o specjalnych potrzebach

Na zdolność ssania piersi może wpływać szereg czynników. Wiele z nich jest powiązanych z zaburzeniami neurologicznymi, takimi jak niedojrzałość ośrodkowego układu nerwowego, uraz mózgu, zespół Downa, mózgowe porażenie dziecięce lub wodogłowie, które powodują różnorodne trudności podczas karmienia piersią. Problemy te pojawiają się często także u wcześniaków. Inne schorzenia, takie jak wady wrodzone, również mogą wpływać na zdolność karmienia u niemowlęcia; przykładem takiej wady jest rozszczep wargi oraz/lub podniebienia, objawiający się niepełnym połączeniem struktur jamy ustnej.
Medela Porady: karmienie piersią niemowlęcia o specjalnych potrzebach

Oznaki komplikacji podczas karmienia

Powszechne komplikacje wynikające z zaburzeń neurologicznych to:

  • Hipotonia, czyli „zespół wiotkiego dziecka”, której może towarzyszyć także nużliwość mięśni; objaw ten utrudnia właściwą kontrolę nad strukturą jamy ustnej niemowlęcia, co przekłada się na słabe lub nieskoordynowane ssanie.
  • Nie w pełni rozwinięte odruchy ssania i połykania oraz odruchy wymiotne.
  • Niewystarczająca gotowość i energia do karmienia
  • Dysfagia, szczególnie u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym
  • Przeprost odcinka szyjnego i ramion, który uniemożliwia właściwe ułożenie języka i ruchy szczęki.
  • Choroby układu oddechowego utrudniające oddychanie i połykanie
  • Niewielki przyrost masy ciała
  • Ryzyko dalszych komplikacji przy karmieniu piersią oraz opóźnień rozwojowych

Powszechne komplikacje wynikające z rozszczepu wargi oraz/lub podniebienia to:

  • Dzieci z rozszczepem wargi oraz/lub podniebienia często nie są w stanie szczelnie objąć ustami piersi. Ponieważ ich jama ustna nie jest całkowicie oddzielona od jamy nosowej, wytworzenie podciśnienia umożliwiającego pobranie mleka z piersi lub butelki jest niemożliwe lub przynajmniej znacznie utrudnione.
  • Z tego powodu proces karmienia piersią jest zazwyczaj przedłużony i męczący dla niemowlęcia, co skutkuje zaburzeniami wzrostu i odżywiania.
  • Umiejscowienie i rozmiar rozszczepu wargi oraz/lub podniebienia u dziecka ma wpływ na jego zdolność pobierania pokarmu. Wykazano, że możliwe jest rozpoczęcie lub wznowienie karmienia piersią po operacji rozszczepu.

Diagnoza komplikacji przy karmieniu piersią

  • Wczesne badanie niemowlęcia o specjalnych potrzebach przez wielodyscyplinarny zespół specjalistów to warunek konieczny do określenia potencjalnych trudności przy karmieniu oraz doboru odpowiedniej strategii postępowania.
  • Należy dokładnie ocenić możliwości każdego z takich dzieci oraz ich szanse na pomyślne rozpoczęcie karmienia piersią. Jeżeli okaże się ono niemożliwe lub niewystarczające, wówczas matka może otrzymać wsparcie w osiągnięciu pełnej produkcji mleka do karmienia.
  • Należy zachęcać do karmienia piersią lub karmienia mlekiem matki, ze względu na jego korzystny wpływ na zdrowie matki i dziecka

Metody postępowania

Sprawdzone metody, które stosować można jako uzupełnienie zaleceń zespołu specjalistów oraz porad konsultanta laktacyjnego, to między innymi:

  • Bezpośredni kontakt dziecka z matką po porodzie („skóra do skóry”): doświadczenie pokazuje, że ma on korzystny wpływ na długość okresu karmienia piersią.
  • Gdy karmienie piersią jest utrudnione bądź niemożliwe lub gdy dziecko jest oddzielone od matki, należy rozpocząć odciąganie pokarmu jak najszybciej po porodzie
  • Sposoby na zainicjowanie i utrzymanie produkcji mleka:
    • Ważnym czynnikiem jest odciąganie mleka zaraz po porodzie. Rozpoczęcie już w ciągu pierwszej godziny pozwala uzyskać więcej pokarmu w porównaniu z odciąganiem sześć godzin po porodzie i wiąże się ze zwiększoną laktacją w kolejnych tygodniach.
    • Duże znaczenie ma także częste odciąganie. U matek korzystających z laktatorów, które odciągają pokarm częściej niż sześć razy dziennie, laktacja jest silniejsza niż u kobiet odciągających rzadziej. Zaleca się odciąganie od ośmiu do dwunastu razy na dzień (24 godziny).
    • Ograniczona zdolność ssania u dziecka wiąże się z ryzykiem słabej laktacji u matki, dlatego należy stosować się do wskazówek dotyczących zwiększenia produkcji mleka.
  • Do zoptymalizowania procesu karmienia konieczna może być pomoc specjalistów, takich jak logopeda lub terapeuta zajęciowy. Jeżeli dziecko jest w stanie pobierać pokarm, następujące metody mogą usprawnić i ułatwić mu tę czynność:
    • Dodatkowe wspomaganie ruchu podbródka, policzków oraz szczęki może przekładać się na wzmocnienie rytmu ssania w przypadku obniżonej kontroli motoryki jamy ustnej lub słabego i chaotycznego ssania.
    • Zmiana pozycji przystawiania do piersi może usprawnić proces karmienia piersią. Różne pozycje mogą okazać się skuteczne dla dzieci z rozszczepem wargi oraz/lub podniebienia lub o specjalnych potrzebach.
  • Jeżeli matka karmi piersią tylko częściowo, konieczne jest regularne odciąganie pokarmu oraz wspomaganie karmienia alternatywnymi metodami.
  • Niezbędne może być także podawanie suplementów.
  • Podczas dobierania właściwej metody karmienia należy stale obserwować poziom odżywienia oraz nawodnienia dziecka, w tym natężenie i częstotliwość pobierania pokarmu oraz przyrost masy.
Abstrakty opracowań
Human milk and breastfeeding outcomes in infants with congenital heart disease (w języku angielskim)

Although human milk (HM) is the recommended form of infant nutrition, the provision of HM feeding among infants with congenital heart disease in the cardiac ...

Torowicz DL, Seelhorst A, Froh EB, Spatz DL (2015)

Breastfeed Med. 10:31-7
ABM clinical protocol #18: guidelines for breastfeeding infants with cleft lip, cleft palate, or cleft lip and palate, revised 2013 (w języku angielskim)

A central goal of the Academy of Breastfeeding Medicine is the development of clinical protocols for managing common medical problems that may impact breastfeeding success. ...

Reilly S, Reid J, Skeat J, Cahir P, Mei C, Bunik M; Academy of Breastfeeding Medicine (2013)

Breastfeed Med. 8(4):349-53
Źródła

American Academy of Pediatrics and The American College of Obstetricians and Gynecologists. Breastfeeding Handbook for Physicians 2006).

Lawrence, R.A. & Lawrence, R.M. Breastfeeding: a guide for the medical profession (Elsevier Mosby, Maryland Heights, MO, 2011).

Prime,D.K.et al. Simultaneous breast expression in breastfeeding women is more efficacious than sequential breast expression. Breastfeed Med 7, 442-447 (2012).

Morton, J., Hall, J.Y., Wong, R.J., Benitz, W.E. & Rhine, W.D. Combining hand techniques with electric pumping increases milk production in mothers of preterm infants. J Perinatol 29, 757–764 (2009).

Hill, P.D., Aldag, J.C., Chatterton RT. Initiation and frequency of pumping and milk production in mothers of non-nursing preterm infants. J Hum Lact. 2001;17(1):9–13

Hill, P.D., Aldag, J.C., Chatterton RT, Zinaman M. Comparison of Milk Output Between Mothers of Preterm and Term Infants: The First 6 Weeks After Birth. J Hum Lact. 2005 February 1, 2005;21(1):22–30.

Parker, L.A., Sullivan, S., Krueger, C. & Mueller, M. Association of timing of initiation of breastmilk expression on milk volume and timing of lactogenesis stage II among mothers of very low-birth-weight infants. Breastfeed Med (2015).

Meier, P.P., Engstrom, J.L., Janes, J.E., Jegier, B.J. & Loera, F. Breast pump suction patterns that mimic the human infant during breastfeeding: Greater milk output in less time spent pumping for breast pump-dependent mothers with premature infants. J Perinatol 32, 103-110 (2012).

Torowicz, D.L., Seelhorst, A., Froh, E.B., Spatz, D.L. Human milk and breastfeeding outcomes in infants with congenital heart disease. Breastfeed Med 10, 31–37(2015).

Reilly, S. et al. ABM clinical protocol #18: Guidelines for breastfeeding infants with cleft lip, cleft palate, or cleft lip and palate, revised 2013. Breastfeed Med 8, 349-353 (2013).

Thomas, J., Marinelli, K.A., & Hennessy, M. ABM clinical protocol #16: Breastfeeding the hypotonic infant. Breastfeed Med 2, 112-118 (2007).